zazadilder yaz 80 71 e. Yola 5. Tl katkıda bulun. Ve bu mesaji arkadaslarimizla paylaşalım
Üyelik Girişi
Takvim
Saat
REKLAMLAR

14- DERS’A ÇARYES’IN (14)

14- DERS’A ÇARYES’IN  (14) 

Ez  

 

Şiér ? 

Zamun newı 

Şimdiki zaman 

Ez  

ha 

Şın, vun, ben 

Zamun newı 

Şimdiki zaman 

Ez  

 

şın 

Zamun newı o hera 

 Şimdiki geniş zaman 

Ez  

 

uméb 

Zamun verin o hera 

Geçmiş geniş zaman 

Ez  

 

şibya 

Zamun viertı 

Geçmiş zaman 

Ez  

 

vinen 

Zamun yen 

Gelecek zaman 

 

ho 

yen 

Waxtıg yen, zamunıg yen 

Gelecek zaman 

 

ha 

yena 

Zamun iké 

Şimdiki zaman 

 

 

yén 

Waxtıg yen 

Gelecek zaman 

 

 

 

 

 

 

Néri : eril 

 

va 

di 

kışt 

berd 

werd 

sina 

kerd 

Bilinen, tarif edilen 

wuı 

vun 

vinen 

kışen 

ben 

wen 

sinen 

ken 

Bilinen, tarif edilen 

Yı’ra 

vaj 

Wa  

bior 

Berd, ben 

Werd, wen 

 

 

Bilinen, tarif edilen 

Yiz 

- 

Va 

 

di 

Kışt 

kışen 

berd 

Werd 

Wen! 

Sina 

sinen 

Kerd 

Ken ! 

Bilinen, tarif edilen 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ho - 

yen 

unnien 

kışen 

ben 

wen 

sinen 

ken 

Bilinen, tarif edilen 

unia 

 

di 

bior 

bıd 

buer 

 

 

Bilinen geniş zaman 

aw 

vun 

vinen 

kışen 

ben 

wen 

sinen 

ken 

İşaret edilen 

Tıra 

 

Vaj 

 

 

wa 

  

bior 

Ben 

 

 

wen 

 

şın 

 

kerd 

Kişi veya nesne beli değil. Hem kişi var ve hem de nesne için sözcük kurulumu var. 

o 

yen 

unia 

bior 

ben 

wen 

şın 

ken 

İşaret- sıfatı belirten, eril 

aya 

yena 

unia 

bior 

bena 

wena 

şına 

kena 

İşaret- sıfatı belirten, dişil 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

        ( va, guıret, berd, di, yıra vaj, yıdıb : sözcükler eril yapısını tarif ederek sözcük kurulumlarının anlam değişimini verirler. Örneğin: “ va” o dedi olurken. “wuı va” sözcük kurulumu anlamsızlaşır. Ancak “wuı vun” o diyor veya diyor ki anlamında kullanılır.) 

Wuı   ( wuı zun, wuı dun, wuı ben, wuı xuıb : ) 

Yıra vaj: ona söyle,  

Yıdıb : ondaydıtedıb” ondaydı, onlaydı 

Yir’iz bia : onada getir. “cir bia” (o) da getir. 

werdıb : o yemişti. “mırdıb toktu 

Wuı xuıb : o kendisiydi 

Wuırzen we : kalkar olma, kalkar. “wuırışt kalktı 

Wuı şıb : o gitmişti 

” yukarda görüldüğü gibi sıfat belirtirken “yir” , “ı” yerine “i” geçerek ona anlamını vermektedir. Bu tür harf değişimlerini zazaca da görmek mümkündür. 

Ho yen:  eril için geliyor.yen” gelir halini belirtirken, altaki sözcükte “umı”, geldi veya “umıb  gelmişti sözcük yapısı farklı harf şekliyle ifade edilmektedir. Zazakide bu tür sözcük yapısı çokça bulunmaktadır. Aynı anlamda olumsuz sözcük yapısı ise “ni yen” gelmiyor, “niumıb” gelmemişti anlamlarını vermektedirler 

Umıb : gelmişti (eril için) 

Umén : geliyordu (burda cinsiyet beli değildir, çoğul belirtiyor.) 

Umı: geldi (eril). “yen” gelir. 

Niumı: gelmedi (eril) 

 

DİLİŞ: mayi  

Ya  

vuna 

bena 

wena 

duna 

şına 

gena 

niyena 

nivuna 

Bilinen, tarif edilen 

  

va 

berd 

werd 

da 

şawıt 

guıret 

nizuna 

niva 

Bilinen, tarif edilen 

Ha - 

vuna 

bena 

wena 

duna 

şına 

gena 

niyena 

nivuna 

Geniş anlamlı 

Aya  

vuna 

bena 

wena 

duna 

şına 

gena 

niyena 

nivuna 

Bilinen, tarif edilen 

Tıra - 

vuna 

bena 

wena 

duna 

Şına, şi 

gena 

niyena 

nivuna 

Dişil sıfatlı 

Tıra - 

va 

berd 

werd 

da 

şawıt 

guıret 

nida 

niva 

Sıfat beli değil 

Tıra - 

vun 

ben 

wen 

dun 

şawen 

gen 

niyen 

nivun 

Eril sıfat belirten 

Cir - 

vana 

bena 

wazena 

duna 

şawena 

gena 

nibena 

nivuna 

Dişil sıfatlı 

Cir - 

vun 

ben 

wazen 

dun 

şawen 

gen 

niben 

nivun 

Eril sıfatlı 

Cir - 

va 

berd 

waşt 

da 

şawıt 

guıret 

niberd 

niva 

Eril dişil Sıfat beli değil 

wa 

vaj 

ber 

- 

bıd 

bışaw 

- 

nied 

nizun 

Eril dişil Sıfat beli değil 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Birinci sıradaki “ya, , ha-, aya” sözcükler dişil sıfatını belirtir. Diğer sözcükler ise söylene bilecek durumlardır. Örneğin: “ya va” olmaz “ va” olur. “ bena” dersek “onu götürür” olur. Ama;ya bena” dersek “o götürür.”  

Ya    (ya şi, ya şına, ya vuna, ya gena, ya zuna: ) 

    werd, berd, va, di ) 

Ya şi: o giti. (ya şına: o gider. Ya şawena: o yolar ) 

Ya şib: o gitmişti 

Yaw aya bin piab : oyla öbürküsü birlikteydi 

Yéra vaj : ona söyle 

Yédıb: ondaydı 

guıret: o aldı. 

Ha yena : dişil için “o” geliyor.    

Uméb : gelmişti (dişil) 

Umıb: gelmişti (eril) 

Umén : geliyordu (genel) 

 

WAXTIG YEN –gelecek zaman üzerine 

Yen  

İka (bura) 

Uja (ora) 

Aja (şura) 

Nat (beri) 

Yena  

ika 

uja 

aja 

nat 

Yén  

ika 

uja 

aja 

nat 

Ho yen 

ika 

uja 

aja 

Ho nata yen 

Ha yena 

ika 

uja 

aja 

Ha nata yena 

umı 

ika 

uja 

aja 

Nata umı 

uméya 

ika 

uja 

aja 

Nata uméya 

niumı 

ika 

Uja ? 

aja 

Nata niumı 

niuméya 

ika 

Uja ? 

aja 

Nata niuméya 

 

 

 

 

 

 

Umé? : geldimi? Uméb? Niuméb? Umé se-eg umé se 

Wa bior : gelsin (cinsiyet beli değil) 

Bumén hol bin: gelseydi iyi olurdu (cinsiyet beli değil). Bur da “ya bumén holbin” denilseydi veya  “wuı bumén holbin”  önüne cinsiyet ve sıfat belirten “ya”, veya “wuı” sözcüğü önüne eklendiğinde cinsiyet belirtmiş olurdu. 

Wa biér: çoğul ekli “gelsinler” anlamını vermektedir. 

 

 

ZAMAN: 

Umıb : gelmişti   (geçmiş geniş zaman) 

Umén: gelecekti (şimdiki geniş zaman), aynı zamanda geçmiş zamanıda içerir. 

guıré xuı kerdıb: o şini yapmıştı (geçmiş geniş zaman) 

guıré xuı kérdin: o işini yapıyordu (şimdiki geniş zaman) 

Wuı ho guıré xuı ken: o işini yapıyor (şimdiki zaman ) 

Guıré xuı ken : işini yapar ( gelecek zaman ) 

Ya guıré xuı kena : (dişil için) o işini yapar (gelecek zaman) 

guıré xuı kerdin: (dişil için) o işini yapıyordu (şimdiki zaman) 

Ha guırı’ra ni vierena’ra : (dişil için) iş güçten geçemiyor, işi başından aşkın anlamında kullanılmaktadır. Buradaki dişilik vurgusu baştaki “ha” ve “vier”en a” sona aldığı “enaharfi dişilik vurgusunu yapmaktadır. Dişil belirten “ya, ,” sıfatını belirtirken “aya, ayé” işaret ile dişil olanı belirtır. “ha yena, umé, uméya,” dişilin durumunu belirtmektedir. 

Erillikte ise; “ho guırı’ra ni vieren’ra : (eril için) iş güçten geçemiyor. Buradaki erillik vurgusu “ho” ve “en” vurgusu ile erilliği belirtmektedir. 

”, “ tuı” sıfat belirtmeden kullanılan sözcüklerdir. Örneğin “ ha şına ça?” dişil için (nereye gidiyorsun. Eril için ise “ şin ça(nereye gidiyorsun? 

Tuı : bu sözcükte ise “tuı sekerd ? hem eril için ve hem de dişil için soru şeklinde sorulabilmektedir. Dişil veya eril belirten bir ek yoktur. Ancak şu şekilde vurgusu beli olur “eré tuı sekerd ?” (dişil için sen ne yaptın?) eril için ise “ero tuı sekerd ?” (sen ne yaptın) şeklinde söylenir. 

Eré t ışına ça? :................................ 

Ero şin ça? :.............................. 

ér yena?: .................................. 

ér yén? :....................................... 

Tuı sekerd? :……………………………. 

Tuı séni vıraşt? :............................... 

Tuıdıb : …………………………………………………. 

Tuıra :……………………………………………………… 

Tıra va :…………………………………………………. 

Ser mend nizun sekır………………………………………………….. 

Ser mend nizuna sekır : ………………………………………………… 

Wuırışt we şı  burda eril belirten ek “şı” (giti) sözcüğün arkasına aldığı “ı” harfidir. 

Wuırışt we şi bu söylem içinde dişiliği belirten sözcük “şi” (giti) sözcüğün içindeki “i” harfidir. 

wuırişt we şi”  burda ise “wuırişt” sözcüğün içindeki “i” harfi çoğulu vermektedir. 

  1. Wuırzen we şın:     (eril)……………………………………. 

  1. Wuırzena we şına: (dişil)…………………………………… 

  1. Wuırzén we şin :    (çoğul) ……………………………………….. 

 

  1. Wuırışt şı : kalkıp giti (eril) 

  1. Wuırışt şi : kalkıp giti (dişil) 

  1. Wuırişt şi : kalkıp giti (çoğul)  

İn hiré hemun qalunıd kum yo hxarf mayti, nérti o zieduné duna wertı? 

 

  1. Yen:  

  1. Yena 

  1. Yén: 

İninid kumyo qal maytiya, kuma yo nértiya o kuma yo zafiya vaj? 

 

  1. Umı : 

  1. Uméya : 

  1. Umé : 


Yorumlar - Yorum Yaz
Anket
Sizce Zazacanın En Büyük Sorunu Ne?
Dernek Üyeliği
Site Haritası
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar3.56643.5806
Euro3.77773.7929
Hava Durumu
Anlık
Yarın
12° -2°